Kto powinien być właścicielem szpitala? Razem chce dekomercjalizacji i własności szpitali na poziomie województwa

Mon, 09 Nov 2026 07:20:00 +0100

Partia Razem chce zatrzymać przekształcanie publicznych szpitali w spółki handlowe, odwrócić przekształcenia już dokonane i przenieść własność szpitali w ręce wojewodów lub samorządów wojewódzkich. O tym, gdzie i jakie leczenie jest dostępne, ma według partii decydować to, czego potrzebują mieszkańcy danego terenu, „a nie konkurencja o najbardziej opłacalne zabiegi”. Drugim elementem jest polityka cenowa świadczeń, która ma utrzymać w szpitalach powiatowych chirurgię, internę, pediatrię i ginekologię z położnictwem, czyli oddziały, które przy obecnych cenach są dla szpitali, jak pisze partia, „nieopłacalne” (odpowiedź Razem w barometrze zarobkilekarzy.pl, 06.11.2026). Propozycja dotyka więc dwóch spraw naraz, bo pyta zarówno o to, kto w regionie odpowiada za całą sieć szpitali, jak i o to, według jakiego cennika ta sieć jest opłacana.

Kluczowe liczby

44 z 207 — tyle szpitali powiatowych objętych analizą za 2025 r. działało jako spółki prawa handlowego; pozostałe 163 to SPZOZ-y (Związek Powiatów Polskich, „Szpitale powiatowe w kryzysie”, kwiecień 2026, s. 2)
1,26 mld zł — łączna strata netto tych szpitali w 2025 r.: ok. 1,04 mld zł w SPZOZ-ach i 227 mln zł w spółkach (tamże, s. 10)
174 i 38 — do 30 kwietnia 2014 r. przekształceniami objęto 174 szpitale; w 38 SPZOZ-ach zamienionych w spółki samorządy sprzedały swoje udziały lub akcje (NIK, „Działalność szpitali samorządowych przekształconych w spółki kapitałowe”, 2015, s. 9)
4 — tyle samorządów spośród skontrolowanych przez NIK przeprowadziło przed przekształceniem szczegółową analizę potrzeb zdrowotnych ludności, którą obsługiwał ich szpital (tamże, s. 14)
92 → 114 — liczba oddziałów ginekologiczno-położniczych przyjmujących mniej niż 400 porodów rocznie w 2019 i 2023 r., przy spadku liczby oddziałów z co najmniej 400 porodami z 291 do 209 (odpowiedź MZ na interpelację nr 4120, s. 2)
47% — o tyle łącznie wzrosły od 1 lipca 2026 r. wyceny w położnictwie po tegorocznej rekomendacji AOTMiT (NFZ, 16.07.2026)

Ustawa zna tylko drogę ze szpitala publicznego do spółki

Ustawa o działalności leczniczej pozwala państwu i samorządom prowadzić szpital w kilku formach. Skarb Państwa, reprezentowany przez ministra, centralny organ administracji albo wojewodę, może utworzyć spółkę kapitałową, jednostkę budżetową lub samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Samorząd każdego szczebla ma do wyboru spółkę, jednostkę budżetową albo SPZOZ (art. 6 ust. 1–2 ustawy o działalności leczniczej, tekst jednolity). Przekształcenie SPZOZ-u w spółkę ma w ustawie osobny tryb, z wyliczaniem wskaźnika zadłużenia i obowiązkiem przejęcia części długów przez właściciela, gdy wskaźnik przekracza 0,5 (art. 69–82). Ustawa nie przewiduje trybu odwrotnego, w którym spółka z mocy prawa stawałaby się publicznym zakładem i przekazywała mu pracowników, prawa i obowiązki, tak jak dzieje się przy przekształceniu w spółkę (art. 80 ust. 4 i art. 81). Powrót wymagałby dziś utworzenia nowego zakładu i przeniesienia do niego działalności, a przeprowadzenie go sprawnie i na dużą skalę — nowej regulacji. Partia w swojej odpowiedzi nie opisuje jej mechanizmu ani formy prawnej, w jakiej szpitale miałyby działać po zmianie.

Obecne przepisy stawiają spółkom szpitalnym pewne granice. W spółce utworzonej przez Skarb Państwa albo samorząd udział publicznego właściciela nie może spaść poniżej 51% kapitału, a spółka z takim udziałem nie wypłaca dywidendy (art. 6 ust. 9 i 11). Do 2014 r. samorządy pozbywały się jednak także udziałów. Według kontroli NIK do 30 kwietnia 2014 r. zmianą formy prawnej objęto 174 szpitale, a w 38 przypadkach samorządy sprzedały udziały lub akcje spółek powstałych z SPZOZ-ów. Ministerstwo Zdrowia, jak ustaliła Izba, miało przy tym tylko „fragmentaryczne dane” o tym, jak te zmiany wpłynęły na dostęp do publicznie finansowanego leczenia (NIK, informacja o wynikach kontroli P/14/061, marzec 2015, s. 9).

Spółka zmieniła umowy lekarzy, ale nie zależność od NFZ

Ta sama kontrola opisuje, czego zmiana formy prawnej nie dała. W 20 skontrolowanych szpitalach-spółkach nie spadła liczba ani zakres świadczeń finansowanych przez NFZ, ale nie zmienił się też istotnie sposób zarządzania. Ponad 90% przychodów nadal pochodziło z kontraktów z funduszem, a poprawa wyników finansowych w latach 2011–2013 przebiegała tak samo jak w SPZOZ-ach. Tylko jedna spółka prowadziła rachunek kosztów pozwalający wycenić poszczególne procedury (NIK, s. 8–11). Szpital w formie spółki, w 19 z 20 przypadków w całości należącej do samorządu, zostawał zależny od tego samego płatnika i tych samych cen.

Zmieniły się natomiast warunki zatrudnienia i sposób rozliczania hospitalizacji. W 49 spółkach utworzonych przed 2011 r. liczba lekarzy na umowach o pracę spadła między końcem 2011 r. a kwietniem 2014 r. z 1650 do 1453, a na kontraktach wzrosła z 2532 do 3033. Dziewięć z dwudziestu spółek dysponowało oprogramowaniem, które podpowiadało dodatkową procedurę przesuwającą hospitalizację do lepiej płatnej grupy JGP, „niezależnie od rzeczywistej, medycznej potrzeby”, co według NIK mogło wydłużać kolejki (NIK, s. 12–13).

NIK nie porównywała tych praktyk z SPZOZ-ami, więc nie przypisujemy ich samej formie prawnej; pokazują one jednak, że w szpitalach-spółkach rozliczanych z wyniku pod ręką były narzędzia do gry cennikiem płatnika, a zmiana umów o pracę na kontrakty była najczęstszym sposobem cięcia kosztów. Szerzej o tym, jak wycena świadczeń zachęca do takiej gry, piszemy w tekście o drenażu pieniędzy NFZ, a o tym, kto pilnuje zarządu szpitala-spółki, w tekście o radach nadzorczych.

Kryzys szpitali powiatowych dotyka obu form. Związek Powiatów Polskich przeanalizował sprawozdania 207 szpitali, dla których organem prowadzącym lub właścicielem jest powiat albo miasto na prawach powiatu: przychody ze sprzedaży nie pokryły kosztów ani w SPZOZ-ach (strata ze sprzedaży ok. 1,6 mld zł), ani w spółkach (blisko 266 mln zł), a struktura przychodów w obu grupach była zbliżona (ZPP, kwiecień 2026, s. 3 i 10). Forma spółki nie wyprowadziła tej grupy szpitali z deficytu. Niezależnie od formy prawnej każdy powiat czy miasto liczy przy tym wynik własnego szpitala, a za sieć w regionie jako całość nie odpowiada żaden z właścicieli.

Plan na województwo bez właściciela, który mógłby go wykonać

Instrumenty planowania regionalnego istnieją. Minister zdrowia ogłasza mapę potrzeb zdrowotnych, a wojewoda ustala dla województwa wojewódzki plan transformacji, który ma wskazywać działania wymagające koordynacji, podmioty odpowiedzialne, koszty i wskaźniki zabezpieczenia świadczeń. Projekt planu opiniują m.in. marszałek województwa i konwent powiatów (art. 95a i 95c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, tekst jednolity). SPZOZ ze stratą przekraczającą 1% przychodów musi przygotować program naprawczy i ocenić w nim, czy jego działalność odpowiada mapie i planom transformacji (art. 59 ust. 4 i 6 ustawy o działalności leczniczej).

Wojewoda nie ma jednak wpływu na budżety większości szpitali, które jego plan obejmuje, bo w regionie należą one do wielu właścicieli: powiatów, miast, samorządu województwa, uczelni i resortów. Z tego rozproszenia najpewniej bierze się zjawisko, które Razem nazywa „konkurencją o najbardziej opłacalne zabiegi”: każdy właściciel rozwija to, co poprawia wynik jego szpitala, a żaden nie zbuduje oddziału, którego brakuje w całym województwie, bo w jego budżecie byłby on jedynie kolejną stratą. Już przy przekształceniach z lat 2011–2014 tylko cztery skontrolowane samorządy przeprowadziły wcześniej szczegółową analizę potrzeb zdrowotnych mieszkańców, i robiły to wyłącznie wtedy, gdy ubiegały się o dotację, bo analiza była warunkiem jej przyznania (NIK, s. 14). Jeden właściciel szpitali w regionie zamiast wielu mógłby wykonywać regionalny plan bez uzgadniania każdej zmiany z osobnym budżetem każdego powiatu. Ustawa dopuszcza obie drogi wskazane przez partię, bo szpital może prowadzić wojewoda w imieniu Skarbu Państwa albo samorząd województwa (art. 6 ust. 1–2), a wybór między nimi partia zostawia otwarty.

Potrzebę takiego planowania najwyraźniej widać na oddziałach ginekologiczno-położniczych: według danych NFZ przekazanych przez ministerstwo liczba oddziałów ginekologiczno-położniczych z co najmniej 400 porodami spadła z 291 w 2019 r. do 209 w 2023 r., a tych z mniejszą liczbą porodów wzrosła z 92 do 114. Pytanie o te dane zadała w Sejmie grupa posłów Razem z Marceliną Zawiszą (interpelacja nr 4120; odpowiedź MZ, s. 1–2); to dane MZ dla oddziałów sprawozdających porody, a inne zestawienia liczą czynne porodówki inaczej, o czym pisze też serwis Razem dla kobiet w tekście o porodówce w każdym powiecie.

Przy malejącej liczbie urodzeń regionalny właściciel musiałby też zdecydować, jak utrzymać opiekę okołoporodową w każdym powiecie, którą zapowiada program partii („Zdrowie ponad zyski”, pkt 11). Dziś takie decyzje zapadają często osobno w każdym szpitalu, gdy jego dyrekcji zabraknie lekarzy albo płynności; propozycja Razem przenosi je na poziom, z którego widać całe województwo. Jak wygląda zamykanie oddziałów bez takiej mapy, opisujemy na przykładach Lublińca i Częstochowy w tekście o zawieszonych oddziałach.

Cztery oddziały pierwszego poziomu i cennik, który je wycenia

Chirurgia ogólna, choroby wewnętrzne, ginekologia z położnictwem i pediatria to profile, które ustawa o sieci szpitali przypisuje szpitalom I stopnia (art. 95l ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach), czyli podstawa szpitala najbliżej pacjenta; podobnie grupuje je GUS w zestawieniu korzystania ze świadczeń szpitalnych według powiatów (GUS, „Zdrowie i ochrona zdrowia w 2024 r.”, tabl. 108). Te same cztery oddziały wymienia Razem. Kłopot z ich finansowaniem ma, jak się wydaje, prostą przyczynę: oddział, który musi przez całą dobę mieć gotowy zespół i salę, ponosi koszt dyżuru niezależnie od tego, czy w nocy przyjmie dwóch pacjentów, czy dziesięciu. Nawet obecny ryczałt w sieci szpitali ustala się na podstawie liczby, rodzaju i cen świadczeń sprawozdanych w poprzednim okresie (art. 136c ust. 3 ustawy o świadczeniach), więc mały oddział w powiecie, który przyjmuje niewielu pacjentów, łatwo wypada na minus. Wyliczeń dla poszczególnych oddziałów ogólnopolskie dane nie podają; wiadomo natomiast, że w 2025 r. prawie 91% szpitali powiatowych zamknęło rok stratą na podstawowej działalności, a prawie 94% ich przychodów ze sprzedaży pochodziło z NFZ (ZPP, s. 2).

Ceny świadczeń ustala państwo i potrafi je zmieniać, jak przy ostatnim wdrażaniu rekomendacji AOTMiT. Od 1 lipca 2026 r. wyceny w położnictwie wzrosły łącznie o 47%, a podstawowy poród drogami natury kosztuje niemal 9 tys. zł. Cały pakiet zmian w kilku dziedzinach to według funduszu ponad 1,2 mld zł rocznie, z czego blisko 600 mln zł trafi do szpitali powiatowych (NFZ, 16.07.2026). Taka korekta poprawia rachunek porodówki, ale fundusz przedstawia ją jako dostosowanie wyceny do kosztów ponoszonych przez placówki. Razem zapowiada coś szerszego: politykę cenową, która będzie uwzględniać potrzebę utrzymania czterech niezbędnych oddziałów w szpitalach powiatowych.

O taką zasadę pytała już w 2024 r. posłanka Razem Marcelina Zawisza: chciała wiedzieć, czy ministerstwo rozważy dodatkowe współczynniki korygujące dla porodówek tam, gdzie po ich likwidacji do porodu trzeba by jechać daleko, oraz podniesienie wyceny porodu (interpelacja nr 4496). Ministerstwo w odpowiedzi do wyceny się nie odniosło i zapewniło, że reforma sieci szpitali nie niesie ryzyka „białych plam” (odpowiedź MZ).

Co proponuje Razem

Razem opowiada się za zatrzymaniem komercjalizacji oraz dekomercjalizacją szpitali oraz przeniesieniem ich własności w ręce wojewodów lub samorządów wojewódzkich. Dzięki temu rozwiązaniu będzie możliwa bardziej racjonalna i skoordynowana polityka dotycząca rozmieszczenia szpitali i oddziałów zgodnie z potrzebami zdrowotnymi.— Odpowiedź Partii Razem w barometrze politycznym zarobkilekarzy.pl, obszar 05 — Szpitale (06.11.2026), zarobkilekarzy.pl

Nasza polityka cenowa dotycząca świadczeń zdrowotnych uwzględniać będzie potrzebę utrzymania niezbędnych oddziałów w szpitalach powiatowych – chirurgii, oddziałów chorób wewnętrznych, pediatrii i oddziałów ginekologiczno-położniczych, które przy obecnej polityce cenowej są dla szpitali „nieopłacalne”.— Odpowiedź Partii Razem w barometrze politycznym zarobkilekarzy.pl, obszar 05 — Szpitale (06.11.2026), zarobkilekarzy.pl

Ten kierunek wynika z programu partii, który zapowiada: „Cofniemy prywatyzację oraz zadbamy o dostęp do leczenia w każdym powiecie”, a w pkt 10 zniesienie limitowania procedur i ryczałtowe finansowanie placówek „na personel i bieżące utrzymanie, zgodne z lokalnymi potrzebami” (deklaracja programowa 2025, „Zdrowie ponad zyski”). Argument, że zdrowie nie może być towarem, rozwijamy osobno. Harmonogramu ani trybu przejęcia szpitali przez województwa w tej zapowiedzi jeszcze nie ma. Sama zmiana właściciela nie pokryje przy tym kosztów dyżurów; ogólne tło finansowe wyznacza program, który przewiduje nakłady na zdrowie na poziomie co najmniej 8% PKB, a według wyliczenia partii budżet na 2027 r. zostaje za tym progiem o 78 mld zł (barometr zarobkilekarzy.pl, obszar 01).

Dopóki szpitale działają jako spółki, ważne jest też, kto i jak pilnuje ich w imieniu publicznego właściciela. Program Razem chce zastąpić rady nadzorcze w spółkach samorządowych sprofesjonalizowanym nadzorem właścicielskim (deklaracja programowa, „Uczciwa polityka”); jak miałby on wyglądać, opisuje zaplecze gospodarcze w tekście o profesjonalnym nadzorze właścicielskim, a ile kosztują dzisiejsze rady i kogo się do nich powołuje, zaplecze uczciwej polityki w tekście o radach nadzorczych spółek komunalnych. O skutkach obecnego modelu dla mniejszych miejscowości piszemy w tekstach o szpitalach powiatowych i o porodówce w każdym powiecie.

Wycena Świadczeń | Razem naprawi ochronę zdrowia