Równi i równiejsi w kolejce do lekarza

Kolejka do lekarza jest znośna tylko wtedy, gdy obowiązuje wszystkich. Doniesienia o pozakolejkowych przyjęciach polityków na SOR warszawskiego Szpitala Południowego pokazują, co się dzieje, gdy o kolejności zaczyna decydować pozycja, a nie stan zdrowia — i dlaczego to sprawa praw pacjenta, nie tylko obyczajów.

Pacjenci czekający na ławkach w zatłoczonej szpitalnej poczekalni — archiwalne zdjęcie z 1946 roku

Kolejka w publicznej ochronie zdrowia opiera się na jednej, prostej umowie: o tym, kto wchodzi pierwszy, decyduje stan zdrowia i czas zgłoszenia. Nic więcej. Ta umowa bywa bolesna — czekanie na SOR potrafi trwać godzinami — ale dopóki obowiązuje wszystkich, da się ją znieść. Przestaje obowiązywać w momencie, w którym ktoś może ją ominąć telefonem. Wtedy każda godzina czekania pozostałych zmienia sens: znoszona dotąd jako koszt wspólnego systemu, staje się karą za brak właściwych znajomości.

Co ujawniły media

Wiosną 2026 roku portal Zero.pl, a za nim m.in. „Rzeczpospolita", opisały doniesienia o preferencyjnym traktowaniu polityków Koalicji Obywatelskiej i osób z nimi związanych na SOR warszawskiego Szpitala Południowego. Według tych relacji — opartych, jak podaje portal, na dokumentacji medycznej i rozmowach z pracownikami — uprzywilejowani pacjenci przechodzili diagnostykę w kilkanaście–kilkadziesiąt minut, podczas gdy pozostali czekali po kilka godzin, a dla wybranych miało funkcjonować osobne pomieszczenie zamiast ogólnej poczekalni. W centrum doniesień znalazł się ówczesny koordynator SOR, wcześniej radny dzielnicy z ramienia Koalicji Obywatelskiej. Szpital odmówił mediom merytorycznej odpowiedzi, zasłaniając się ochroną danych medycznych.

Stan sprawy (ważne). Piszemy o doniesieniach medialnych, nie o ustaleniach sądu. Prokuratura Okręgowa w Warszawie prowadzi dwa śledztwa „w sprawie" — jedno dotyczy niekorzystnego rozporządzenia mieniem szpitala (ponad 558 tys. zł), drugie m.in. niegospodarności, naruszeń zasad triażu i niedopełnienia obowiązków — nikomu nie postawiono zarzutów i nie zapadł żaden wyrok. Kontrole prowadzą też NFZ i Ministerstwo Zdrowia. Były koordynator SOR odrzuca doniesienia jako nieprawdziwe i zapowiada kroki prawne; obowiązuje domniemanie niewinności. Nie przesądzamy niczyjej winy — opisujemy problem systemowy, który te doniesienia odsłaniają.

Finansowy wątek tej samej sprawy — rozliczenia dyżurów, wyceny świadczeń i konstrukcję systemu, która do drenażu zachęca — rozkładamy osobno: Pasą się kosztem NFZ — anatomia patologii. Tutaj chodzi o coś innego: o równość dostępu i prawa pacjentów, którzy zostali w poczekalni.

Kto naprawdę ma prawo wejść bez kolejki

Kolejność udzielania świadczeń jest w Polsce szczegółowo uregulowana prawem. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej (art. 20 i nast.) nakazuje prowadzić listy oczekujących według kolejności zgłoszeń i kryteriów medycznych. Na SOR działa dodatkowo segregacja medyczna — triaż — uregulowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 27 czerwca 2019 r. w sprawie szpitalnego oddziału ratunkowego. Pacjent dostaje jedną z pięciu kategorii pilności: od czerwonej (natychmiastowy kontakt z lekarzem) przez pomarańczową (do 10 minut), żółtą (do 60), zieloną (do 120) po niebieską (do 240 minut) — kryterium jest wyłącznie stan zdrowia.

Ustawa zna też wyjątki — i właśnie dlatego są one tak wymowne. Art. 47c zawiera zamknięty katalog osób uprawnionych do świadczeń poza kolejnością: kobiety w ciąży, osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, zasłużeni dawcy krwi i przeszczepu, inwalidzi wojenni, kombatanci, poszkodowani weterani, działacze opozycji antykomunistycznej i kilka innych grup. Ustawodawca przemyślał, komu i za co należy się pierwszeństwo. Polityka w tym katalogu nie ma. Radnego, posłanki ani ich rodzin — również.

Dlatego „telefon do koordynatora" jest czymś więcej niż nieelegancją. Kolejka na SOR to gra o sumie zerowej: personel, gabinety i tomograf są jedne, więc każdy przyjęty bez uzasadnienia medycznego przesuwa w tył kogoś, kto na swoją kategorię pilności uczciwie czeka. W poczekalni oddziału ratunkowego bywają ludzie, dla których dodatkowa godzina ma znaczenie kliniczne. Nieformalne pierwszeństwo dla znajomych władzy narusza więc wprost prawa pozostałych pacjentów — do równego traktowania i do świadczeń w kolejności wynikającej z ich stanu zdrowia, nie z cudzych układów. Podważa też coś trudniejszego do odbudowania: zaufanie, że publiczny szpital jest wspólny.

Co proponuje Razem

Od apeli o przyzwoitość skuteczniejsze są instytucje, które utrudniają nadużycia. Deklaracja programowa Razem stawia prawa pacjenta na pierwszym miejscu rozdziału o zdrowiu:

Wyegzekwujemy przestrzeganie praw pacjenta. Dofinansujemy i uzbroimy w szerokie kompetencje kontrolne Rzecznika Praw Pacjenta. Wprowadzimy standardy postępowania zapewniające poszanowanie prywatności, autonomii, godności i prawa do informacji pacjentów i pacjentek, w tym zwłaszcza osób szczególnie narażonych na dyskryminację.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Zdrowie ponad zyski”, pkt 1, partiarazem.pl

„Osoby szczególnie narażone na dyskryminację" to nie ozdobnik — dla części pacjentów o dostępie do leczenia decyduje dziś stan konta, a nie stan zdrowia, jak w niemal nierefundowanej tranzycji medycznej, którą rozkłada serwis o równości: Ile naprawdę kosztuje tranzycja.

Rzecznik Praw Pacjenta z realnymi kompetencjami kontrolnymi to organ, który w takiej sprawie mógłby działać z urzędu, zanim zajmie się nią prokuratura. Drugi element to postulowany w tym samym rozdziale ogólnokrajowy system rejestracji: jedna, jawna kolejka, w której widać terminy i kolejność, jest z natury trudniejsza do ominięcia niż rozproszone grafiki i uznaniowe decyzje pojedynczego koordynatora. Jak taki system miałby skrócić czekanie dla wszystkich — a nie tylko dla wybranych — opisujemy tu: Jak skrócić kolejki do lekarza? Krajowy system rejestracji.

Kolejka pozostanie uciążliwa, dopóki system jest niedofinansowany — skąd realnie wziąć pieniądze na zdrowie, rozpisuje serwis gospodarczy. Ale nawet uciążliwa kolejka jest znośniejsza, gdy obowiązuje wszystkich, niż wtedy, gdy omijają ją ci, którzy mają numer do koordynatora.

Jakie narzędzia ma dziś Rzecznik Praw Pacjenta i jak Razem chce go wzmocnić, piszemy w tekście o kontroli błędów medycznych.

Źródła i dalsza lektura