Ile godzin w tygodniu pracuje lekarz, który ma etat w jednym szpitalu, kontrakt w drugim i dyżury w prywatnej przychodni, nie wie dziś żaden urząd, bo żaden przepis nie każe tych godzin zsumować. Ustawa o działalności leczniczej liczy czas pracy osobno u każdego pracodawcy, a lekarza zatrudnionego na umowie cywilnoprawnej jej normy czasu pracy i odpoczynku nie obejmują wcale. W Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie skończyło się to dyżurami trwającymi po 48 godzin bez przerwy, które Najwyższa Izba Kontroli uznała za zagrożenie dla pacjentów i samych lekarzy (wystąpienie pokontrolne NIK, 1.08.2025). Partia Razem odpowiada na to zapowiedzią, że ewidencja czasu pracy lekarza będzie zbierana na bieżąco i zautomatyzowana z systemem P1, a limity czasu pracy obejmą publiczną i prywatną ochronę zdrowia (odpowiedź Razem w barometrze zarobkilekarzy.pl).
Ustawa liczy godziny u jednego pracodawcy
Dział III ustawy o działalności leczniczej, poświęcony czasowi pracy, ustala dla pracowników podmiotów leczniczych normę 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut tygodniowo. Lekarz może być zobowiązany do dyżuru medycznego, którego czas wlicza się do czasu pracy i który wolno planować ponad tę normę. Po wyrażeniu zgody na piśmie może też pracować w wymiarze przekraczającym przeciętnie 48 godzin tygodniowo, w okresie rozliczeniowym nie dłuższym niż cztery miesiące, a zgodę wolno mu cofnąć z miesięcznym wypowiedzeniem. Pracodawca ma prowadzić ewidencję czasu pracy takich osób i udostępniać ją organom nadzoru nad prawem pracy, które mogą wydłużenie czasu pracy zakazać albo ograniczyć, także „w celu zapewnienia właściwego poziomu udzielania świadczeń zdrowotnych” (art. 93–97 ustawy o działalności leczniczej, tekst jednolity). Ustawa wdraża w tej części unijną dyrektywę 2003/88/WE o organizacji czasu pracy, co odnotowuje opis aktu w bazie Sejmu.
Przepis o klauzuli opt-out ma zresztą wpisaną datę wygaśnięcia. Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej uchyla art. 96 z dniem 1 stycznia 2028 r. (art. 3 pkt 2 i art. 12 pkt 3, Dz.U. 2018 poz. 1532), co przypomina też przypis do obecnego tekstu jednolitego.
Cała ta konstrukcja ma jednak dwa założenia, z którymi rzeczywistość szpitala rozjechała się dawno. Pierwsze jest takie, że lekarz ma jednego pracodawcę, bo ewidencja z art. 96 ust. 3 obejmuje godziny przepracowane u tego, kto ją prowadzi. Drugie zakłada, że lekarz jest pracownikiem. Zastępca dyrektora krakowskiego szpitala uniwersyteckiego wyjaśniał kontrolerom NIK, że w umowach z firmą zewnętrzną nie określono maksymalnego czasu ciągłego udzielania świadczeń, bo przepisy o czasie pracy, odpoczynku i dyżurach „odnoszą się wyłącznie do pracowników zatrudnionych w ramach stosunku pracy” (NIK, 1.08.2025). Lekarz na kontrakcie albo na samozatrudnieniu, które w wielu branżach zastępuje etat bez kodeksowej ochrony, nie ma więc ustawowego limitu godzin ani prawa do 11 godzin odpoczynku.
48 i 71 godzin ciągłej pracy w kontrolach NIK
W Szpitalu Uniwersyteckim w Krakowie kontrolerzy zbadali dokumentację 20 lekarzy zatrudnionych na umowach o pracę w czterech oddziałach klinicznych. Sześciu z nich pełniło również dyżury w tych samych oddziałach jako personel firmy zewnętrznej, której szpital zlecił dyżury. W marcu 2024 r. i w pierwszym kwartale 2025 r. ta szóstka pracowała bez przerwy albo z krótkimi przerwami od 26 godzin 25 minut do 36 godzin, bo po godzinach etatu zostawała na dyżur nocny, a rano wracała do pracy. U czworga lekarzy zdarzyło się to w ciągu czterech miesięcy 13–14 razy.
Troje innych lekarzy firmy pełniło na chirurgii dyżury trwające od 40 godzin 25 minut do 48 godzin bez przerwy. Dwóch lekarzy przez kilka godzin figurowało jednocześnie w ewidencji etatu i w grafiku dyżuru z umowy cywilnoprawnej (NIK, 1.08.2025). Czas pracy osób zatrudnionych wyłącznie na etatach był w tym samym szpitalu zgodny z przepisami.
Rok wcześniej NIK przeanalizowała ewidencję pięciu lekarzy z najwyższą liczbą godzin w Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w Przemyślu, którzy pracowali na podstawie umów cywilnoprawnych. W sześciu losowo wybranych miesiącach 2023 r. każdy z nich miał okresy ciągłej pracy dłuższe niż doba, a w skrajnym przypadku taki okres trwał 71 godzin 35 minut. Dyrektor stacji tłumaczył, że brak lekarzy w specjalistycznych zespołach ratownictwa jest problemem ogólnopolskim, a ponieważ lekarze pracowali na kontraktach, wydłużony czas pracy ciągłej „nie stanowił naruszenia przepisów prawnych” (wystąpienie pokontrolne NIK, 25.07.2024).
Rzecznik Praw Obywatelskich pisał w tej sprawie do ministra zdrowia w maju 2023 r., w styczniu 2024 r. i ponownie w lutym 2025 r. W ostatnim piśmie przytacza wniosek NIK, by normy czasu pracy i prawa do odpoczynku ustalać „przez danego pracownika, niezależnie od liczby i form zawartych przez niego umów”. Według RPO wcześniejsza kontrola NIK (P/22/048) wykazała, że w trzech z 22 skontrolowanych szpitali lekarze na umowach cywilnoprawnych pełnili kilkudniowe, nieprzerwane dyżury (pismo RPO do Minister Zdrowia, 20.02.2025).
Kto ponosi ryzyko wielogodzinnych dyżurów
Wnioski pokontrolne NIK w obu przypadkach trafiły do kierownictwa placówek; na brak przepisów powoływały się same szpitale, a zmiany prawa NIK zażądała osobno, we wnioskach do Ministra Zdrowia po kontroli pozornego outsourcingu w szpitalach na Podkarpaciu (pismo RPO do Minister Zdrowia, 20.02.2025). W tle jest niedobór lekarzy, który szpitale i stacje pogotowia łatają kontraktami, bo przy kontrakcie prawo przestaje liczyć godziny człowieka, który go wykonuje. Kontrolerzy z Krakowa piszą wprost, że brak gwarancji odpoczynku dla lekarzy na umowach cywilnoprawnych „nie oznacza, że ich możliwości psychofizyczne są większe niż lekarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę”, a przekroczenie dopuszczalnego czasu pracy „generuje ryzyko dla życia i zdrowia, nie tylko personelu medycznego ale również pacjentów” (NIK, 1.08.2025).
Ciężar takiego systemu rozkłada się nierówno. Przy lekarzu zatrudnionym wyłącznie na kontrakcie szpital obsadza grafik bez naruszania przepisów o czasie pracy, choć RPO ostrzega, że za błąd zmęczonego lekarza odpowie odszkodowawczo placówka; fizyczne ryzyko błędu po trzydziestej godzinie pracy bierze jednak na siebie lekarz i jego pacjent, który o długości dyżuru nic nie wie. Razem chce też, by podstawą zatrudnienia w publicznej ochronie zdrowia była umowa o pracę, ale sam etat problemu sumowania godzin nie rozwiązuje, dopóki lekarz może dobrać kolejne zajęcie u innego podmiotu.
System P1 wie, kto udzielił świadczenia
Państwo ma już system, do którego trafiają dane o świadczeniach lekarza ze wszystkich miejsc, w których przyjmuje pacjentów. P1, czyli Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępnienia Zasobów Cyfrowych o Zdarzeniach Medycznych, obsługuje Internetowe Konto Pacjenta, a usługodawcy zamieszczają w niej w czasie rzeczywistym e-recepty i e-skierowania. Od 1 lipca 2021 r. usługodawcy muszą przekazywać do niej dane każdego zdarzenia medycznego, a wśród nich ustawa wymienia „dane pracownika medycznego udzielającego świadczenia zdrowotnego”. Obowiązek dotyczy każdego podmiotu wykonującego działalność leczniczą, a nie tylko placówek z umową z NFZ, każdy lekarz ma zaś w Centralnym Wykazie Pracowników Medycznych jeden identyfikator (art. 2 pkt 15, art. 7, art. 11 ust. 4, art. 17 i art. 56 ust. 2a ustawy o systemie informacji w ochronie zdrowia, tekst jednolity; definicja świadczeniodawcy: art. 5 pkt 41 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).
P1 rejestruje jednak świadczenia, a nie godziny pracy. Spokojny nocny dyżur, na którym nikt nie trafił na izbę przyjęć, nie zostawia w systemie śladu, a wizyta w prywatnym gabinecie mówi, kto przyjął pacjenta, ale nie mówi, ile godzin ten lekarz miał już za sobą. Postulat Razem dotyczy właśnie tej luki: ewidencja godzin ma być prowadzona na bieżąco i połączona z P1. Odpowiedź partii nie wchodzi w techniczne szczegóły. Najprostszy wariant polegałby na tym, by każdy podmiot leczniczy raportował do P1 godziny pracy i dyżurów przypisane do identyfikatora lekarza, tak jak dziś raportuje zdarzenia medyczne, a system sumował je niezależnie od formy umowy.
Co proponuje Razem
Ewidencja czasu pracy lekarza musi być zbierana na bieżąco i zautomatyzowana z systemem P1. Wprowadzimy limity czasu pracy zarówno w publicznej jak i w prywatnej ochronie zdrowia ze względu na bezpieczeństwo pacjentów i jakość opieki. Nad przestrzeganiem limitów czuwać będą dofinansowane państwowe instytucje kontrolne. Docelowo zakażemy łączenia pracy w publicznej i prywatnej ochronie zdrowia.— Odpowiedź Partii Razem w barometrze politycznym zarobkilekarzy.pl, obszar 02 „Kadry: lekarze” (06.11.2026), zarobkilekarzy.pl
Partia nie podaje, ile godzin miałby wynosić limit, i nie wskazuje, która instytucja ma go egzekwować. Wiadomo, że limity obejmą także prywatne placówki, co partia uzasadnia bezpieczeństwem pacjentów i jakością opieki (dodajmy, że bez tego godziny dorabiane po etacie znów wypadałyby z rachunku), i że państwowe instytucje kontrolne mają zostać dofinansowane. Docelowo partia zapowiada zakaz łączenia pracy w publicznej i prywatnej ochronie zdrowia; program zapisuje już węższą wersję tego rozdzielenia, czyli obowiązek wyboru miejsca pracy dla lekarzy.
Wprowadzimy obowiązek wyboru miejsca pracy: lekarze pracujący w publicznej ochronie zdrowia nie będą mogli równocześnie prowadzić prywatnych praktyk medycznych.— Deklaracja programowa Partii Razem (2025), rozdz. „Zdrowie ponad zyski”, pkt 4, partiarazem.pl
Dlaczego ten zakaz ma też wymiar kolejkowy, opisujemy w tekście o końcu łączenia pracy w NFZ z prywatną praktyką. Limity godzin mają zarazem sens tylko wtedy, gdy lekarzy przybywa, a część ich pracy przejmują inne zawody, a ta sama odpowiedź Razem zapowiada więcej miejsc na studiach i specjalizacjach oraz przenoszenie zadań na pielęgniarki, farmaceutów i diagnostów. Jak polskie prawo pracy reguluje długość dnia pracy w innych zawodach i czym jest prawo do odłączenia, opisuje serwis Razem dla Pracy.
Źródła i dalsza lektura
- Odpowiedź Partii Razem w barometrze politycznym zarobkilekarzy.pl, obszar 02 „Kadry: lekarze” (06.11.2026)
- Partia Razem — „Zdrowie ponad zyski” (deklaracja programowa 2025, pkt 4)
- Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 156), dział III, art. 93–97 — metadane aktu z wykazem wdrażanych dyrektyw
- Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2018 poz. 1532), art. 3 pkt 2 i art. 12 pkt 3
- Ustawa z 28 kwietnia 2011 r. o systemie informacji w ochronie zdrowia, tekst jednolity (Dz.U. 2026 poz. 1304), art. 7, 11, 17 i 56
- Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jednolity (Dz.U. 2025 poz. 1461), art. 5 pkt 41
- NIK, Delegatura w Krakowie — wystąpienie pokontrolne P/25/041 „Szpitale kliniczne”, SP ZOZ Szpital Uniwersytecki w Krakowie (1.08.2025, PDF)
- NIK, Delegatura w Rzeszowie — wystąpienie pokontrolne S/24/001, Wojewódzka Stacja Pogotowia Ratunkowego w Przemyślu (25.07.2024, PDF)
- Rzecznik Praw Obywatelskich — pismo do Minister Zdrowia w sprawie czasu pracy lekarzy na umowach cywilnoprawnych (20.02.2025, PDF)